Quy trình kiểm tra tời điện trước mỗi ca làm việc
Nhiều sự cố của tời điện thực tế đã có dấu hiệu từ trước khi máy bắt đầu nâng tải: cáp xếp lệch trên tang, móc biến dạng, phanh giữ không chắc, tay bấm chập chờn hoặc bu lông liên kết bị lỏng. Nếu kiểm tra đúng trước mỗi ca, người vận hành có thể phát hiện những bất thường này chỉ trong vài phút. Quan trọng là phải kiểm tra theo đúng trình tự kết cấu → cáp và móc → điện → phanh → chạy thử, thay vì bật máy lên và nâng hàng ngay.
Vì sao tời điện cần được kiểm tra trước mỗi ca?
Trong một ca làm việc, tời điện phải thực hiện nhiều chu kỳ khởi động, nâng, dừng và hạ tải. Các bộ phận như cáp thép, phanh, contactor và điểm liên kết vì thế liên tục chịu tải cơ học hoặc đóng cắt điện.
Một bu lông chưa lỏng hoàn toàn ở cuối ca hôm trước có thể tiếp tục dịch chuyển trong ca sau. Tương tự, vài sợi cáp mới bắt đầu gãy có thể nhanh chóng phát triển thành vùng hư hỏng nếu tiếp tục nâng tải nặng.
Vì vậy, kiểm tra đầu ca không thay thế bảo dưỡng định kỳ mà đóng vai trò phát hiện sớm những thay đổi bất thường giữa hai ca vận hành.
Bước 1: Quan sát vị trí lắp đặt và kết cấu chịu tải
Trước khi cấp điện, nên kiểm tra toàn bộ vị trí lắp tời điện.
Nếu tời treo trên dầm hoặc khung thép, cần quan sát:
- Dầm có biến dạng bất thường không.
- Bulông có dấu hiệu lỏng hoặc dịch chuyển không.
- Mối hàn có vết nứt hay bong lớp sơn tại chân mối hàn không.
- Tời có bị nghiêng so với vị trí ban đầu không.
- Puly và điểm treo có đúng vị trí không.
Với tời mặt đất, cần kiểm tra chân đế, bulông neo và mặt nền.
Đặc biệt, nếu phát hiện khung rung hoặc biến dạng nhiều hơn bình thường trong ca trước, không nên tiếp tục vận hành chỉ bằng cách siết lại một vài bulông. Cần xác định nguyên nhân từ kết cấu chịu lực.
Bước 2: Kiểm tra cáp thép trước khi bật máy
Cáp là bộ phận truyền trực tiếp lực kéo từ tời điện đến vật nâng nên cần được kiểm tra bằng mắt trước mỗi ca.
Tập trung vào những đoạn cáp thường xuyên:
đi qua puly → vào tang → đổi lớp trên tang → gần đầu liên kết.
Cần tìm các dấu hiệu:
- Sợi thép bị gãy.
- Cáp bị xoắn.
- Đoạn cáp dập bẹt.
- Tao cáp bung.
- Ăn mòn rõ rệt.
- Cáp bị kẹp hoặc cuốn chồng bất thường.
Không dùng tay trần vuốt dọc cáp để tìm sợi đứt vì đầu dây thép gãy rất sắc.
Nếu phát hiện biến dạng nghiêm trọng, nên ngừng sử dụng để đánh giá cáp theo tiêu chuẩn và hướng dẫn áp dụng cho thiết bị.
Bước 3: Quan sát cách cáp đang nằm trên tang
Đây là bước rất hay bị bỏ qua.
Cáp của tời điện phải được cuốn tương đối đều và không xuất hiện vùng bị ép chéo bất thường.
Nếu ngay đầu ca đã thấy cáp:
- Dồn toàn bộ sang một phía.
- Leo lên thành tang.
- Chồng chéo nhiều vòng.
- Bị kẹp xuống lớp phía dưới.
thì không nên tiếp tục nâng tải ngay.
Cần kiểm tra lại hướng cáp, puly dẫn hướng và nguyên nhân khiến cáp không đi đúng tâm tang.
Nếu chỉ kéo cáp ra rồi cuốn lại nhưng không sửa hình học đường cáp, hiện tượng này thường sẽ tiếp tục xuất hiện.
Bước 4: Kiểm tra móc tải và chốt an toàn
Móc của tời điện chịu toàn bộ tải nâng nhưng lại thường chỉ được kiểm tra khi đã biến dạng rõ rệt.
Trước ca làm việc cần quan sát:
- Thân móc có cong hoặc xoắn không.
- Miệng móc có mở rộng bất thường không.
- Chốt an toàn có tự đóng về vị trí không.
- Điểm nối giữa móc và cáp/xích có bất thường không.
- Móc xoay có hoạt động đúng theo thiết kế không.
Không nên sử dụng móc đã biến dạng rồi cố nắn lại bằng gia nhiệt hoặc tác động cơ học. Khi hình dạng móc đã thay đổi, khả năng chịu tải của chi tiết cần được đánh giá đúng kỹ thuật.
Bước 5: Kiểm tra nguồn điện và dây điều khiển
Sau phần cơ khí mới chuyển sang hệ thống điện.
Với tời điện 220V, cần kiểm tra ổ cắm, dây nguồn và các điểm đấu nối. Dây điện không được có phần lõi dẫn điện lộ ra ngoài hoặc vị trí nối tạm không đảm bảo.
Với tời 380V, cần chú ý thêm tình trạng nguồn 3 pha và thiết bị bảo vệ theo hệ thống điện thực tế.
Đồng thời quan sát:
- Dây tay bấm có bị dập không.
- Vỏ nút UP/DOWN có nứt không.
- Giắc kết nối có lỏng không.
- Tủ điện có dấu hiệu nước hoặc độ ẩm xâm nhập không.
- Dây tiếp địa có còn đảm bảo liên kết không.
Nếu tời điện đặt ngoài trời, bước này đặc biệt quan trọng sau mưa hoặc khi môi trường có độ ẩm cao.
Bước 6: Chạy thử tời không tải
Sau khi kiểm tra tĩnh, có thể cấp điện và chạy thử theo quy trình vận hành của thiết bị.
Cho tời điện chạy một đoạn ngắn theo cả hai chiều UP và DOWN.
Trong quá trình này cần nghe và quan sát:
- Motor khởi động có dứt khoát không.
- Có tiếng ù kéo dài không.
- Hộp số có tiếng va đập bất thường không.
- Cáp có chạy đúng rãnh/tang không.
- Tời có rung mạnh hơn bình thường không.
- Tay bấm có phản hồi chính xác không.
Việc chạy không tải rất hữu ích để phát hiện lỗi điều khiển hoặc cơ khí trước khi hệ thống phải chịu tải thực.
Bước 7: Kiểm tra phanh trước khi nâng tải làm việc
Phanh là bộ phận không nên đợi đến lúc nâng tải nặng mới kiểm tra.
Sau khi xác nhận máy chạy bình thường, thực hiện kiểm tra chức năng phanh theo hướng dẫn của nhà sản xuất và quy trình an toàn của đơn vị.
Khi dừng, tời điện phải giữ tải theo đúng đặc tính thiết kế, không xuất hiện hiện tượng trôi bất thường.
Nếu nhận thấy:
- Tải tiếp tục tụt sau khi dừng.
- Phanh đóng chậm.
- Có tiếng ma sát khác thường.
- Phanh có mùi khét.
- Motor và phanh phản ứng không đồng thời.
cần dừng kiểm tra trước khi tiếp tục công việc.
Không điều chỉnh hoặc tháo phanh khi tải vẫn đang treo.
Bước 8: Thử công tắc hành trình
Nếu tời điện có công tắc giới hạn hành trình, chức năng này cũng cần được xác nhận trước khi vận hành chính thức theo quy trình của nhà sản xuất.
Khi cơ cấu đạt giới hạn trên, chiều UP phải được ngắt đúng thiết kế. Nếu có giới hạn dưới thì cần kiểm tra tương ứng.
Đặc biệt không được:
- Đấu tắt công tắc.
- Giữ nút để cố vượt giới hạn.
- Dịch vị trí công tắc để tăng thêm hành trình tùy tiện.
Công tắc hành trình chỉ là lớp bảo vệ giới hạn chuyển động, người vận hành vẫn phải chủ động quan sát vị trí móc trong quá trình nâng hạ.
Bước 9: Theo dõi lượt nâng đầu tiên trong ca
Ngay cả khi chạy không tải bình thường, một số vấn đề chỉ xuất hiện khi tời điện bắt đầu chịu lực. Ở những chu kỳ đầu tiên cần chú ý:
- Tốc độ nâng: có giảm bất thường không?
- Motor: có phát tiếng gằn khi lên tải không?
- Phanh: dừng có dứt khoát không?
- Khung: có rung hoặc võng bất thường không?
- Cáp: có bắt đầu dồn sang một bên tang không?
Nếu máy có biểu hiện khác rõ rệt so với ca trước, nên kiểm tra nguyên nhân thay vì tiếp tục vận hành để xem máy có “tự hết” hay không.
Kết luận
Kiểm tra tời điện trước mỗi ca làm việc không cần tháo máy nhưng phải thực hiện đúng trình tự. Chỉ vài phút kiểm tra khung, cáp, móc, nguồn điện, phanh và công tắc hành trình có thể phát hiện sớm nhiều dấu hiệu bất thường trước khi thiết bị mang tải. Quan trọng nhất là khi phát hiện sự thay đổi so với trạng thái vận hành bình thường, cần xử lý nguyên nhân trước khi tiếp tục nâng hàng thay vì chờ thiết bị hỏng hoàn toàn.
Tham khảo thêm bài viết: Nguyên lý hoạt động của tời điện
